MONDROS ATEŞKES ANTLAŞMASI 30 EKİM 1918 VE CEMİYETLER

2010-05-30 23:04:00

MONDROS ATEŞKES ANTLAŞMASI 30 EKİM 1918 VE CEMİYETLER
MONDROS KMÜTAREKESİ

Bulgaristan ın savaşta çekilmesi ile Almanya ile kara bağlantısı kesildi.
ABD nin savaşa girmesi Almanya ve ortaklarının zor durumda bırakmıştı.
Artık bu savaşın aleyhimize biteceği kesinleşmeye başlamıştı.
Düşman Anadolu sınırlarına dayanmıştı.
Bu arada Enver Talat Cemal paşalar bir Alman denizaltısı ile yurdu terk ettiler.
Ahmet İzzet Paşa sadarete geldi.
Cephedeki subaylarımız yeni hükümetten ateşkes yapmasını talep ediyorlardı.
Aksi takdirde İngilizler Suriye den Anadolu ya gireceklerdi.
Sonuçta hükümet ateşkes istemek zorunda kaldı.
Görüşmelere Rauf Bey katıldı.
Bir aylık bir görüşmeden sonra İngilizler müttefiklerine dahi sormadan bir telgraf emri ile gönderdikleri 25 maddeyi bize dikte ettirdiler.
Amiral Kaltorp un imzaladığı bu antlaşma ile Omsalı fiilen bitip esir durumuna düşüyordu.
Bu antlaşmanın imzasından 36 saat sonra işgaller başladı.
Bu antlaşmanın maddeleri

Karadeniz’e geçiş (ve başkent İstanbul’u İşgal için) Çanakkale ve Karadeniz Boğazları istihkâmlarının İttifak Devletlerince işgali
Sınırların korunması ile iç güvenliğin sağlanmasına yetecek sayının üstündeki ordunun “hemen terhisi”
Karasularında güvenliği sağlayacak küçük-gemiler dışındaki “bütün savaş gemilerinin,teslim edilip, Osmanlı Limanlarında tutuklu bulundurulması”
ittifak Devletleri, güvenliklerini bozacak bir durum ortaya çıktığında, herhangi bir strateji (askerlik) bölgesini işgal hakkına sahip olacaklardır.Bu bahane ile Galip Devletler, 15 Mayıs 1919, da kendi adlarına ve donanmalarının himayesinde Yunan Ordusunu İzmir ‘e çıkarttırarak, onların büyük mezalim yapmalarına,yağma ile yakıp-yıkmalara da, göz yummuşlardır.
Toros Tünelleri ‘nin İtilâf Devletleri tarafından işgali.
Osmanlı Ordusu, İran ‘ın Kuzeybatı kesiminden çekilerek, derhal 1914 Sınırı gerisine dönecek;Kafkasya’dan çekilmekte olan Osmanlı Kuvvetleri ‘nin geri kalanı da, İtilâf devletleri isterse, yine 1914 Sınırı gerisine dönecek.
Hükümet haberleşmesi serbest olmak üzere telsizler ile telgraf kablolarının, İtilâf memurlarınca, denetlenmesi.
Bütün demir yollarına (Batum ile Kars dahil)Güney-Kafkasya ‘daki yollara, denetlemek üzere, İtilâf Subayları memur edilecektir.Osmanlı Hükümeti,Baku ‘nun işgaline itiraz etmeyecektir.
(Afrika’da) Trablus ve Bingazi ile (Asya’da) Yemen,Asir, Hicaz, Suriye ve Irak ‘taki Türk muhafız Birlikleri, en yakın İtilâf Kumandanlarına teslim olunacaktır;ve Kilikya (Çukurova/Adana-Tarsus) daki kuvvetler de, Beşinci Maddeye göre azaltılıp, kalanı terhis edilecektir.
Beşinci Maddeye göre terhis edilecek Osmanlı Birliklerine ait donatım, silâhlar, cephane ve taşıtların kullanılmasına dair, verilecek talimata uyulacaktır.
Vilâyât-i Sitte denen(Bayazıt/Ağrı,Bingöl,Erzincan ve Bayburt ile Yusuf eli Dahil) Erzurum,(Hakkari dahil) Van, (Siirt ve Muş dahil) Bitlis,(Mardin ve Siverek dehil) Diyarbakır, (Tunceli, Malatya, Adıyaman dahil) Mamuratilaziz-Harput,(Tokat ve Amasya ile Şebinkarahisar dahil) Sivas vilayetlerini içine alan Altı-İl ‘de karışıklık çıkması halinde, bu vilayetlerin herhangi bir kısmını,İtilâf Devletleri işgal edebilecektir. Bununla İngilizler, 1914 ten beri Rus Ordusu yanında, “intikam taburları”ile vahşetler yapan ve Filistin ‘de, Suriye ‘de ırak ‘da silahlandırılmış “Gönülleri” vâsıtasıyla İngiliz Birlikleri ile beraber,Türklerle savaşarak Doğu-Anadolu ‘da “Ermenistan “kurmaya çalışan Ermeniler ‘e, bir yurt hazırlamayı; ve Batum-İnebolu arasında “Pontus Cumhuriyeti” kurmak isteyen Rumlara geniş fırsat vermeyi gözetiyorlardı.
Türk esirlerinin salıverilmemesine karşılık,İtilâf Devletleri ile Ermeni esirleri’nin, hemen serbest bırakılması
MONDROSA TEPKİLER
Bu antalaşmaya Ahmet İzzet Paşa diğer devletlere imzalanan antlaşmalara göre hafif  olduğunu iddia etti.
Savaşın bittiğine hemen hemen herkes memnundu.
Herkesin ortak fikri başka yapacak başka bir şey yoktu.
Fakat bundan sonra ne yapılacak soru devlet ileri gelenlerini ikiye bölüyordu.
Bir grup itilafla iyi geçinip onun sözünden çıkmayarak iyi bir barış yapmaktan başka yol olmadığını iddia ediyordu.
Yani galip devletlerin merhametine sığınılacaktı.
İkinci grup ise bu antlaşmanın kalan topraklarıda işgale sebep olacağını ileri sürerek mücadele edilmesi gerektiğini ileri sürüyordu.   
İLK İŞGALLER VE TEPKİLER
Mütarekenin daha imzası kurumadan itilaf devletleri işgallere başladı.
36 saat sonra 7 madde ileri sürülerek İngilizler Musul u işgal etti.
13 Kasım 1918 de 61 parça itilaf devletleri donanması İstanbula geldi ve bunun bir işgal olmadığını söylediler.
Daha sonra İngilizler Merzifon Samsun Hakkari Batum sonradan Fransa ya vermek şartıyla Urfa Antep Maraş işgal ettiler.
Fransa ise Adana Hatay (Dörtyol) Mersin işgal etti.
İtalyanlar Konya Bodrum Kuşadası Fethiye Marmaris Antalya yı aldılar.
Paris barış konferansında alınan karar doğrultusunda Yunanistan İzmir ve Doğu Trakyayı işgal etti.
Yine Paris te alınan karar doğrultusunda doğuda Ermenistan ve Kürdistan çalışmaları başladı.
Bu işgaller karşısında Ahmet İzzet Paşa protesto olsun diye istifa etti.
Damat Ferit hükümeti kurdu.
Bu kişi kurtuluşu İngilizler le iyi geçinmede buldu.
Türk halkı ise kurtuluşun tek yolu mücadele olduğuna inandı ve teşkilatlanmaya başladı.
CEMİYETLER
Mandros mütarekesinden sonra ülkede bazı cemiyetler kuruldu.
Azınlıklar  bazı hayallere kapılarak ve işgalcilerinde kışkırtması sonucu bazı cemiyetler kurdular.
Yaptıkları taşkınlıklara tahammül edemeyen Türk haklıda kısa sürede bunların karşısına dikilmiştir.
Bütün bu cemiyetlerin ortaya çıkmasındaki tek ana sebep Osmanlı hükümetinin görevini                                                                yapamaması otoritesinin kaybolmasıdır
Bu cemiyetler üç başlıkta incelenir.  
AZILIKLARIN KURDUĞU CEMİYETTLER
Mondrosun meydana getirdiği durumdan yararlanarak Osmanlının içine düştüğü durumu fırsat sayarak Rum Ermeni ve Yahudiler tarafından kurulmuştur.
İtilaf devletleri kuruluşlarında ve faaliyetlerinde yardımcı olarak bunlar sayesinde Anadolu’yu karıştırıp zayıflatarak işgalini kolaylaştırmayı amaçlamışlardır.
Bunlar milli birlik ve beraberliğimizi bozup Anadolu yu parçalayıp kendi devletlerini kurmak istemişlerdir.
Bu cemiyetler işgaller devam ettiği müddetçe faaliyet göstermişlerdi.

RUM CEMİYETLERİ

Rumların 25 den fazla cemiyetleri olup bunların içerisinde önemlileri şunlardır.

ETNİKİ ETERYA

Bu cemiyet Yunan isyanı sırasında kurulmuş sonra kapanmıştı.
Mondrostan sonra tekrar kuruldu.
Önce Ege bölgesinde mavri miraya yardım etti.
Yunan buraları işgal edince Karadeniz e gelerek Rum Pontosa yardımcı oldu.
MAVRİ MİRA
Karabaht manasına gelen bu cemiyetin gayesi büyük yunan krallığını kurmaktı.
Yunan Kızılhaçı resmi göçmenler derneği Rum izcilik teşkilatını içine alarak ortaya çıktı.
İnebolu’dan Muğla ya çekilecek bir çizginin batısında kalan toprakları Yunanistan a bağlamayı hedefliyordu.
Rum pontosla işbirliği ve işbölümü yapmıştır.
RUM PONTOS
İnebolu’dan Batum’a kadar olan Karadeniz bölgesindeki Tokat Gümüşhane Amasya dâhil bir rum devleti kurmayı amaçlamıştır.
Rusya’dan Bolşevik ihtilalinde kaçan Rumları buraya taşıyarak Rum nüfusu fazla gösterme yoluna gitmişlerdir.
ERMENİ CEMİYETLERİ
HINÇAK

Çan sesi manasına gelen bu cemiyet 1887 de İsviçre de kurulmuştur.
Hedefi merkezi Revan olmak üzere Doğu Anadolu da bir Ermeni devleti kurmaktır.

TAŞNAK
Hançer manasına gelen bu cemiyet 1890 da Ruslar ın teşvikiyle Tiflis te kuruldu.
Taşnak satyum (ermeni ihtilal cemiyeti ) adı altında Anadolu da teşkilatlanmaya çalıştı.
Hedefi Sinop tan Antalya ya çekilecek bir çizginin doğusunda büyük Ermenistan ı kurmaktı.
Ermeni patriği zaven bu cemiyeti desteklemiştir.
YAHUDİLERİN KURDUĞU CEMİYETLER
ALYANS İSRAİLİT- MAKABİ

Yahudiler bu cemiyetlerle mevcut haklarını koruma ve artırma yoluna gitmişlerdi.
Filistin kendilerine söz verildiği için bu toprağı almak için caba sarf etmişlerdi.

TÜRKLERİN KURDUĞU CEMİYETLER

Bu cemiyetler
İstanbul her şeyin merkezi olduğu için genelde burada kurulmuşlardır.
Ulaşım haberleşe güçlüğünden ve birleştirici bir güç olmadığından dolayı bölgesel amaçlı doğmuşlardır.
Başlangıçta aralarında birlik yoktu önce Erzurum sonra Sivas ta birleştiler.
Osmanlı hükümetinin olaylar karşısında çaresiz kalmasına azınlıkların taşkınlıklarına ve Mondros un meydana getirdiği fiili durama tepki olarak doğmuşlardır.
Vatanın bütününe propaganda yaptılar.
Türk halkını birleştirip direniş için örgütleyip kurtuluş mücadelesine hazırladılar.
Haklı davamızı basın yayın yoluyla tüm dünyaya duyurmaya çalıştılar.
İlk önce hukuk mücadelesi yaptılar sonuç alınamayınca silahlı mücadele başlattılar.
Kuruluşlarında Türk milliyetçiliği ön plandadır.
Mondros tan üç ay sonra teşkilatlanmış olmaları Türk milletenin teşkilatçı bir millet olmasını göstermesi açısından önemlidir.
Ulusal sınırların belirsizliği bu cemiyetler arasında başta bir ortak düşünce oluşmasını engellemiştir.
MİLLİ İSLAM ŞURASI
5 Kasım 1918 de Kars Ardahan Batum da Mondros a göre buraların boşaltılması gerektiğinden Gürcü Ermeni işgaline karşı kurulmuştur.
Bu cemiyet daha sonra kendisini hükümete çevirdi.
Bölgede bir halk oylaması yaptı ve bu oylamanın sonucu anavatana katılma kararı aldı.
Buna karşılık İngilizler bu hükümeti dağıtıp üyelerini Malatya sürdüler.
MİLLİ KONGRE CEMİYETİ
1909 da İstanbul da milli Talim Terbiye cemiyeti adı altında kuruldu.
Daha sonra Kızılay Türk Ocağı Baro Muallimler Birliği gibi 70 yakın cemiyetin birleşmesi ile Milli Kongre adını aldı.
Hedefi Türke yapılan haksızlığı basın yoluyla tüm dünyaya duyurmaktı.
İstanbulun işgali ile faaliyetleri durduruldu.
Cemiyet Misak-ı Millinin fikir babalığına yapmıştır.
Anadoludaki harekete Kuvva-i Milliye adını ilk bu cemiyet kullanmıştır.
Milli Kongre cemiyeti ulusal nitelik taşır.
TRAKYA VE PAŞAELİ MUDAFA-İ HUKUK-İ OSMANİYESİ
1 Aralık 1918’de Yunan istilası mavri miracıların faaliyetlerini engellemek için kurulmuştur.
Bu bölgenin Türk olduğunu dünyaya anlatmaya çalışmıştır.
Osmanlı buraları bırakırsa gerekirse gececi bir hükümet kurmayı hedeflemiştir.
REDDİ İLHAK
1918 de Müdafa i vatan  heyeti olarak kuruldu.
İzmirir işgal haberi alınınca 14 Mayıs 1919 da yapılan protesto metinlerinin altına Reddi İlhak adını yazmıştır.
İzmirin işgalinden sonra Egede Yunanla mücadele etmiştir.
Erzurum kongresine delege göndermiştir.
Balıkesir ve Alaşehir kongrelerini düzenlemiştir.
İZMİR MÜDAFA-İ HUKUK-İ OSMANİYE
1 Aralık 1918  İzmir in  işgal edileceği haberi üzere kurulmuştur.
Çıkardığı Fransızca bir risale ile İzmir in Türk olduğunu verilemeyeceğini açıklamıştır.
İzmir işgal edilince faaliyetlerine İstanbul da devam etmiştir.
VİLAYET-İ ŞARKİYYE MÜDAFA-İ HUKUK-İ OSMANİYE
2 Aralık 1918 de Harput valisi Ahmet Nedim Diyarbakır lı Süleyman Nafiz Erzurumlu Raif Dinç tarafından İstanbul da kuruldu.
Ermenilerin faaliyetleri sonucu Erzurum da şubesi açıldı ve bu şube İstanbul dan daha aktif oldu.
Bu cemiyet doğunun Türk olduğunu Ermenileri verilemeyeceğini savunmuştur.
Erzurum kongresini bu cemiyet düzenlemiştir.
TRABZON MUHAFAZA-İ HUKUK-İ MİLLİYE CEMİYETİ
12 Şubat 1919 da Pontoscu Rum ve Ermenilere karşı Trabzon da kuruldu.
Rum çeteleri ile mücadele etti.
Erzurum kongresine katılarak Doğu Anadolu Cemiyeti ile birleşti.
MÜDAFA-İ VATAN CEMİYETİ
Diyarbakırda önceleri Doğu Anadolu Cemiyetinin şubesi olarak açıldı.
Daha sonra bağımsız çalıştı.
Ermeni ve Kürtçülerle mücadele etti.
KİLİKYALILAR CEMİYETİ
İstanbul’da Çukurova lı vatandaşlar tarafından kuruldu.
Adana Urfa Antep Maraş ın işgaline karşı çıktı.
Bu bölgenin Türk olduğunu dünyaya duyurmaya çalıştı.
Burada kurulmak istenen Ermeni devletine karşı çıktı.
Bir zaman sonra merkezini adana ya taşıyarak buradaki İntibah cemiyeti ile birleşti.
Buraların işgalinin sona ermesine kadar Ermeni ve Fransızlarla mücadele etti.

TÜRKLERİN KURDUĞU ZARARLI CEMİYETTLER
Manda ve himaye taraftarıdırlar
Milli birlik ve beraberliğimizi bozmuşlardır.
Büyük devletlerin desteği ile kurulmuşlardır.
Saltanat ve hilafetçi bir anlayışa sahip olup devamını istemişlerdir.
Milliyetçiliğe karşı Ümmetçiliği savunmuşlardır.
Bilerek veya bilmeyerek milli davaya zarar vermişlerdir.
SULH VE SELAMETİ OSMANİYE FIRKASI
Bu parti padişaha bağlı kalarak memleketin kurtulacağına inanmıştır.
Meşrutiyeti savunmuştur.
HÜRRİYET VE İTİLAF FIRKASI
İttihat ve Terakki partisinin icraatlarını beğenmeyen ve onun içinden ayrılanlar tarafından kurulmuştur.
Mondrostan sonra diğer partiler kapatılancı rakipsiz kaldı.
İngilizlerle aynı siyaseti izleyip beraber hareket etmiştir.
Kuvva-i Milliye yi isyan diye nitelendirmiştir.
Kurtuluş hareketlerine karşı çıkmıştır.
WİLSON PRENSİPLERİ CEMİYETİ
Amerikan mandasını savunmuştur.
Ahmet Emin Yalman Refik Halit Halide Edip öncüleridir.
İNGİLİZ MUHİPBİLERİ CEMİYETİ
Damat Ferit Paşa Said Molla tarafından İngiliz altınları ile kurulmuştur.
İtilaf fırkası ile beraber çalışmıştır.
İngiliz mandasını savunmuştur.
TEALİ İSLAM CEMİYETİ
Müderrisler cemiyetinin devamı olarak kurulmuştur.
Memleketin kurtuluşunu İslam aleminin birleşmesinde görmüşlerdir.
Erzurum Sivas kongrelerine karşı beyanlarda bulunmuşlardır.
Taraftar bulamadıkları için kapatılmışlardır.
KÜRT TEALİ (TEAVVÜN) CEMİYETİ
ll. Meşretiyetin ilanından sonra İstanbul'daki Rus elçisinin teşvikiyle kurulmuştur.
Kurucuları Şemdinlili şeyh Abdülkadir ve Bedirhani aşiretidir.
Sözde Kürtçe konuşan halkın dayanışması için çaba sarf edecekti.
İstanbuldaki Kürt hamallardan dahi para toplayıp Kürtçülük yapmaya başladı.
Osmanlı bunun faaliyetlerini zararlı görüp1913 kapattı.
Kapanınca cemiyetten Bedirhani Abdürrezzak Petersburg (lelingrat) şehrine geldi.
Rusya bu kişiye her ay 300 ruble vermiş ve görev olarak ta Doğu Anadolu daki Ermeni ve Kürtleri Osmanlının aleyhine birleştirmeyi istemiştir.
Bu görevle Anadolu’ya  dönen bu kişi pek fazla itibar görmemiştir.
Mondrostan sonra İngilizler bu cemiyeti tekrar kurdurdu.
Ermenilerinde aynı toprakları istemesi Kürt aydınlarının padişah ve halifeye bağlı muhtar Kürdistan istemelerine neden oldu.
Bu fikirde yöre halkı tarafından kabul görmedi.

189
0
0
Yorum Yaz